maandag 4 december 2017

Suzanna Jansen: Ondanks de zwaartekracht


Uitgeverij Balans                                       2017
254 blz.

Drie mensen volgen hun hart, hun droom om kunstenaar te worden, tegen de klippen op. Cor van Eesteren, een aannemerszoon, wordt tegen de wil van zijn ouders stedenbouwkundig architect. Hij komt in contact met de pioniers van het Nieuwe bouwen en De Stijl, zoals Walter Gropius, Le Corbusier, Nelly en Theo van Doesburg, Piet Mondriaan. Van Eesteren drukt zijn stempel op het AUP, het Amsterdams Uitbreidingsplan en ontwerpt onder andere tuindorp Slotermeer. Daar groeide Suzanna Jansen op. Het is een stadsdeel vol flatblokken en rechte lijnen. In haar jeugd is er nauwelijks iets cultureels te bekennen, behalve dan de balletschool van de flamboyante Steffa Wine. Wat graag zou Suzanna daar op les gaan, mar ze moet genoegen nemen met een tweederangs, maar betaalbaarder balletschooltje. Dankzij haar tomeloze ambitie en doorzettingsvermogen belandt ze op de docentenopleiding van de Rotterdamse balletacademie. Helaas niet voor lang.
Jansen vervlecht het verslag van haar historisch onderzoek naar de levens van Cor van Eesteren en Steffa Wine op geraffineerde wijze met haar eigen passie om balletdanseres te worden. Ze neemt ons mee op haar zoektocht naar de avantgardistische tijd van de eerste helft van de vorige eeuw in Berlijn, Dresden, Weimar, Parijs en St. Petersburg. Het is een fascinerende reis. "Met dit boek wil ik een diepe buiging maken voor alle kunstenaars die met hun talent zichzelf binnenstebuiten keren om voor ons, voor mij, nieuwe werelden te openen", zo eindigt haar dankwoord aan het eind van het boek.    

maandag 13 november 2017

Juli Zeh: Ons soort mensden

AmbolAnthos     Amsterdam       2016               669 blz.
Vertaald uit het Duits door Annemarie  Vlaming. Oorspronkelijk titel: Unterleuten

Een investeringsmaatschappij wil een windmolenpark aanleggen aan de rand van Unterleuten, een dorp in Brandenburg in Duitsland. Verschillende mensen hopen daardoor rijk te worden, maar de meeste dorpsbewoners zijn er niet zo blij mee of zelfs faliekant tegen. De gemoederen lopen hoog op, waarbij ook oude vetes uit de DDR-tijd, die nog niet zijn beslecht, een rol spelen. We vernemen dit verhaal, dat een episch bereik heeft, vanuit veel verschillende personages met allemaal hun eigen achtergronden. Daardoor ontstaat een objectieve kijk op de gebeurtenissen en is het mogelijk voor vrijwel alle personages sympathie te voelen. Er komen enkele echtparen in voor, een stuk of wat gescheiden mannen, drie dochters en één zoon. Het zijn mensen met ieder hun eigen drijfveren, die elkaar dwarsbomen of (vaak ten onrechte) van slechte bedoelingen verdenken, Aan het slot van deze roman, die zeer onderhoudend is maar waaraan geen einde lijkt te komen, worden toch nog een paar noten gekraakt. In het laatste hoofdstuk neemt de (fictieve) schrijfster zelf het woord.
Ons soort mensen is een goed leesbaar boek en zeer de moeite waard voor wie in het huidige Duitsland is geïnteresseerd. 

maandag 2 oktober 2017

Arthur japin: Kolja

Uitgeverij De Arbeiderspers  Amsterdam Antwerpen 2017         342 blz.

De gebroeders Tsjaikovski, Modest en de beroemde componist Pjotr Iljitsj, ontfermen zich over de achtjarige Kolja. Deze is van rijke komaf, maar zeer tot verdriet van zijn ouders is hij doof. Dankzij de inspanningen van Modest leert Kolja toch om te spreken. Kolja is inmiddels jong volwassen en woont op zichzelf, als Pjotr plotseling overlijdt. Hij zou cholera hebben opgelopen na het drinken van kraanwater. Kolja komt over voor de begrafenis en krijgt steeds meer twijfels over de ware doodsoorzaak. De roman speelt zich af eind negentiende eeuw, toen homoseksualiteit nog een schandaal kon veroorzaken. Zoals bekend was Pjotr IljitsjTsjaikovski een aanhanger van de herenliefde.
We vernemen de gebeurtenissen via een wisselend perspectief, namelijk van de ik-persoon Kolja en via de dagboekaantekeningen van Modest. Al ziet de lezer al vrij snel in hoe Pjotr Iljitsj aan zijn eind is gekomen, Japin wist mijn aandacht vast te houden tot het eind van het verhaal waarin duidelijk wordt hoe de vork precies in de steel zit. Best knap gedaan dus.


dinsdag 12 september 2017

Guzel Jachina: Zulaika opent haar ogen

Russische titel: Zuleicha otkryvajet glaza (2015)
Nederlandse uitgave: Uitgeverij Querido in 2017
Nederlandse vertaling Arthur Langveld
Bladzijdes: 478

Het boek speelt zich af in Rusland tijdens het regime van Stalin in de eerste helft van de vorige eeuw. Een jonge Tartaarse vrouw, Zulaika, is getrouwd met een dertig jaar oudere man, die haar onderdrukt. Ze heeft een bazige, afschuwelijke schoonmoeder. Dan wordt haar man ervan beschuldigd een koelak te zijn, een rijke burger. Hij wordt neergeschoten en zij wordt gedeporteerd naar Siberië. Tijdens de treinreis daarheen blijkt ze zwanger. Heel veel mensen komen onderweg om. Een kleine groep wordt afgezet op een eiland en valt onder het commando van de hardvochtige Ivan Ignatov, die er soms ook blijk van geeft dat hij hart heeft voor zijn mensen. Zulaika bevalt met hulp van een gewezen arts van een zoon, Joessuf. Ivan en Zulaika voelen zich tot elkaar aangetrokken, maar zij wil niets beginnen met de moordenaar van haar echtgenoot. Toch krijgen ze een geheime relatie. Als Joessuf bijna doodgaat, nadat hij is verdwaald in de sneeuw, ziet Zulaika dit als een straf van God en breekt ze met Ivan. Op zestienjarige leeftijd verlaat Joessuf het kamp om naar de kunstacademie te gaan. Ivan zorgt voor het paspoort. Zulaika en Ivan blijven in het kamp, al moet Ivan ook weg. Een open, maar toch hoopvol einde.
Het is een meeslepend verhaal over een bij ons wat minder bekende geschiedenis. Andere romans hierover zijn De Goelag Archipel van Solzjenitsyn en Kamp van Angela Rohr. Het is mooi om te lezen hoe Zulaika zich ontwikkelt van een onderdrukte tot een zelfbewuste vrouw. De schrijfster baseerde volgens de flaptekst dit verhaal op het leven van haar eigen grootmoeder. De liefdesgeschiedenis met Ivan vind ik soms wat te romantisch. De roman heeft in Rusland veel succes en is in twintig talen vertaald.

vrijdag 8 september 2017

Maria Stahlie: De middelste dag van het jaar


Querido, Amsterdam  2017                                 271 blz.

Het is een snikhete 2 juli, de middelste dag van het jaar. We maken 24 uur mee van het leven van Sylvia, een zestigjarige vertaalster Pools, en ook het een en ander uit haar verleden. Haar ex Tommy, een Amerikaanse jazzdrummer, de vader van haar twee volwassen dochters, is op bezoek vanwege een concert. Omdat zijn huidige vriendin het uitgemaakt heeft, stelt hij aan Sylvia voor om bij hem in Amerika te komen wonen. Precies vijf jaar geleden stierf haar tweede ex, Andrei. Hij werd door rebellen vermoord in de Soedan, waar hij werkte voor Artsen zonder grenzen. Als Sylvia zijn graf bezoekt, treft ze daar de verlopen Lucien aan. Hij was ooit goed bevriend met Sylvia’s dochter Mirjam, toen die met haar moeder en stiefvader op een Grieks eiland woonde. Hij biecht aan Sylvia iets op wat hem al twintig jaar dwarszit, en ook zij vertelt aan hem een confidentie. Het lucht Lucien op, maar het geeft Sylvia een weinig rooskleurig inzicht in hoe zij tot nu toe in het leven stond.

Aan het eind heeft Stahlie de vele draden vaardig aan elkaar geknoopt. Daardoor doet deze roman me aan de boeken van Tim Krabbé denken en het gedetailleerd beschrijven van de gebeurtenissen op één dag aan Mrs. Dalloway van Virginia Woolf. Het is een knap geschreven boek, maar er is ook wel wat op aan te merken: er staan veel overbodige herhalingen en uitweidingen in.  


vrijdag 4 augustus 2017

Murat Isik: Wees onzichtbaar

AmboAnthos Amsterdam  2017
597 blz.

'Een epische roman over de wanhopige strijd van een gezin tegen een tirannieke vader, met de Bijlmer als decor' staat er op de achterflap. Isik had veel succes met zijn debuut in 2012 Verloren grond, dat zich afspeelt in Turkije in de jaren zestig van de vorige eeuw. Deze autobiografisch getinte roman speelt zich af in de Bijlmer in Amsterdam van 1980 tot kort voor het heden. Isik is een echte verhalenverteller. We beleven de geschiedenis mee vanuit de Turkse jongen Metin, die als kleuter met zijn ouders en zijn iets oudere zus via Duitsland in Nederland terechtkomt. Zijn vader, een belezen, atheïstische communist, leeft van een uitkering. Hij staat zijn vrouw en kinderen weinig bewegingsruimte toe. De timide Metin krijgt het moeilijk als hij zich een plek heeft weten te veroveren op het vwo van scholengemeenschap Reigersbos. Hij wordt enorm gepest, hoort er niet bij en is jarenlang het mikpunt van rouwdouwer Dino. Tót de zelfverzekerde Kaja in de klas komt, ook een Turk, die zijn beste vriend wordt. Langzaam maar zeker leren Metin en zijn moeder en zus onder het juk van hun heerszuchtige vader en echtgenoot uit te kruipen. Het gezin is dan al verhuisd uit de Bijlmer, waarvan we de ontwikkeling van groene wijk, via achterstandsbuurt vol drugsproblematiek en criminaliteit naar leefbaar stadsdeel vanuit Metins perspectief meemaken.
Dit behoorlijk dikke boek leest heel gemakkelijk. Het heeft geen originele vorm of stijl, maar alles wordt heel rustig beschreven, vol tot de verbeelding sprekende details. Het is een coming-of-ageroman in een bijzondere setting.

dinsdag 18 juli 2017

Jeroen Olyslaegers: Wil

De Bezige Bij Amsterdam  2016
333 blz.

Wilfried Wils is twintig als de Tweede Wereldoorlog uitbreekt en Antwerpen wordt bezet door de Duitsers. Om te ontkomen aan de Arbeitseinsatz gaat hij werken bij de politie. Als hulpagent is hij betrokken bij het oppakken van joden. Via zijn collega Lode komt hij in aanraking met de hulp aan onderduikers. Hij krijgt een relatie met diens zuster Yvette. Zij neemt de zorg op zich van de demente moeder van zijn vroegere bijlesleraar Frans. Deze man met de bijnaam Nijdig Baardje heeft eerder veel voor Wilfried en zijn ontluikend dichterschap betekend, maar is een collaborateur. Zo laat deze roman zien hoe in oorlogstijd goed en fout, heldendom en verraad, deugen en niet deugen door elkaar liepen. Aan het eind van zijn leven vertelt Wilfried zijn belevenissen aan zijn gefingeerde achterkleinzoon. Wilfrieds huwelijk bleek geen succes, zijn vriendschap met Lode verwaterde, zijn kleindochter pleegde zelfmoord. Hij was een overlever, zoals zovelen.
Wil is een boek met een thema dat nog steeds actueel en eigenlijk van alle tijden is. Het laat de bekende gebeurtenissen van de tweede Wereldoorlog toch weer vanuit een nieuw perspectief begrijpen. Het is geschreven in prachtig Vlaams, waardoor het voor Nederlanders misschien niet altijd even makkelijk te lezen is.